شورای رقابت با ابلاغ دستورالعمل جدید تنظیم بازار خودرو، تغییراتی را در شیوه تعیین قیمت خودروهای تولید داخل اعمال کرده است. یکی از مهمترین این تغییرات، به نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه قیمت خودرو مربوط میشود که میتواند در آینده بر قیمت کارخانهای خودروها تأثیرگذار باشد.
بر اساس مصوبه ۸۶۹ شورای رقابت در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۵، چنانچه یک خودروساز نتواند تمام ارز مورد نیاز خود را با نرخ حوالهای رسمی تأمین کند، نرخی که برای تهیه ارز و محاسبه هزینههای تولید خودرو در نظر گرفته شده، میتواند در تعیین قیمت رقابتی خودرو لحاظ شود.
به بیان سادهتر، اگر خودروساز برای بخشی از هزینههای تولید مجبور به استفاده از ارزی با نرخ بالاتر باشد، این نرخ میتواند در محاسبات قیمت خودرو نیز مؤثر واقع شود. بنابراین، نوسانات نرخ ارز میتواند نقش پررنگتری در قیمتگذاری خودرو ایفا کند.
تغییر رویکرد در مقایسه خودروهای داخلی و خارجی
شورای رقابت همچنین شیوه مقایسه خودروهای داخلی با نمونههای خارجی مشابه را تغییر داده است. طبق دستورالعمل جدید، وزارت ارزی صمت مجاز است برای ارزیابی کیفیت و رقابتپذیری خودروهای داخلی، از ظرفیت کارشناسان و نهادهای تخصصی داخلی نیز بهرهبرداری کند.
این تغییر میتواند بر نحوه محاسبه قیمت پایه خودروها اثر بگذارد؛ زیرا قیمت خودروهای داخلی تا حدودی بر اساس مقایسه با محصولات مشابه خارجی تعیین میشود.
حذف محدودیت پلاک فعال
یکی دیگر از اصلاحات مهم این دستورالعمل، لغو محدودیت ثبتنام برای دارندگان پلاک فعال است. پیش از این، داشتن پلاک انتظامی فعال یکی از موانع خرید برخی خودروها در طرحهای فروش بود، اما در دستورالعمل جدید این شرط حذف شده است.
در مجموع، اصلاحات جدید شورای رقابت پتانسیل تغییر شیوه قیمتگذاری خودرو را دارد. نکته کلیدی برای بازار خودرو، افزایش نقش نرخ ارز در محاسبه هزینههای تولید است؛ موضوعی که در صورت افزایش نرخ ارز، میتواند زمینه رشد قیمت پایه برخی خودروها را فراهم آورد. البته میزان تأثیر این تغییر به نحوه اجرای دستورالعمل و نرخ ارزی که در محاسبات نهایی پذیرفته میشود، بستگی خواهد داشت.
تأثیر بر قیمت خودرو و بازار
تغییر جدید شورای رقابت را میتوان به این صورت توضیح داد: از این پس، نرخ ارزی که خودروساز عملاً برای تأمین بخشی از هزینههای تولید خودرو میپردازد، میتواند بیشتر در قیمتگذاری خودرو منعکس شود.
به عنوان مثال، اگر خودروساز بخشی از قطعات یا مواد اولیه را با ارزی گرانتر از نرخ رسمی تهیه کند، هزینه تولید آن خودرو افزایش مییابد. بر اساس دستورالعمل جدید، این هزینه میتواند در محاسبه قیمت خودرو نیز اثرگذار باشد. بنابراین، اگر نرخ ارز افزایش یابد، احتمال بالا رفتن قیمت پایه برخی خودروها نیز بیشتر میشود.
البته این تصمیم به معنای آن نیست که قیمت خودرو هر روز همزمان با نوسانات دلار تغییر کند. همچنان عواملی نظیر هزینه تولید، میزان داخلیسازی، قیمت قطعات، تصمیمات وزارت صمت و سازمان حمایت، و شرایط بازار در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.
برای خریداران، نکته مهم این است که اگر این روش در عمل منجر به لحاظ شدن بیشتر هزینههای ارزی خودروسازان در فرمول قیمتگذاری شود، فاصله زمانی بین رشد نرخ ارز و افزایش قیمت کارخانهای خودرو ممکن است کاهش یابد.
از سوی دیگر، حذف محدودیت پلاک فعال به این معنی است که افرادی که خودرویی با پلاک فعال دارند نیز میتوانند در طرحهایی که این شرط را اعمال میکنند، ثبتنام کنند. این تغییر میتواند تعداد متقاضیان را افزایش دهد، اما تأثیر آن بر قیمت بازار به میزان عرضه خودرو وابسته خواهد بود.
برای روشنتر شدن تأثیر این تغییر، فرض کنید تولید یک خودرو به ۱۰ هزار دلار ارز نیاز دارد. اگر خودروساز این ارز را با نرخ ۱۰۰ هزار تومان دریافت کند، هزینه ارزی تولید این خودرو حدود ۱ میلیارد تومان خواهد بود.
حال فرض کنیم خودروساز به اندازه کافی ارز با این نرخ در اختیار نداشته باشد و مجبور شود همین ۱۰ هزار دلار را با نرخ ۱۵۰ هزار تومان تأمین کند. در این حالت، هزینه ارزی خودرو به ۱.۵ میلیارد تومان میرسد؛ یعنی تنها از محل تغییر نرخ ارز، ۵۰۰ میلیون تومان به هزینه تولید اضافه شده است.
اگر در فرمول قبلی قیمتگذاری، نرخ رسمی ۱۰۰ هزار تومان ملاک قرار میگرفت، این افزایش هزینه لزوماً به همان شکل در قیمت خودرو منعکس نمیشد. اما طبق اصلاح جدید، در شرایطی که خودروساز دسترسی کامل به ارز حوالهای رسمی نداشته باشد، نرخی که در بهای تمامشده خودرو لحاظ شده، میتواند در تعیین قیمت رقابتی نیز اثر بگذارد.
البته این مثال فرضی است و به معنای آن نیست که قیمت یک خودرو دقیقاً ۵۰۰ میلیون تومان افزایش مییابد. هزینه تولید خودرو تنها شامل ارز نیست و مواردی مانند دستمزد، مواد اولیه، قطعات داخلی، حملونقل و سایر هزینهها نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
